ದೋಷಪರಿಹಾರ: ಸ್ವಯಂಕೃತ ಮತ್ತು ಪರಕೃತ — ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ, ಮೀಮಾಂಸೆ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ
ಪೀಠಿಕೆ
ಕರ್ಮಫಲವು ಕರ್ತನಿಗೇ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಪುರೋಹಿತನು ಅದರ ಮಾಧ್ಯಮ, ಅದರ ಒಡೆಯನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾಧ್ಯಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೊಸ ಕರ್ಮ, ಹೊಣೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಈ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವೇ ಈ ಲೇಖನದ ಸಾರ.
ಇಂದು ದೋಷಪರಿಹಾರವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ "ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಮಾಡಿಸುವ ಸೇವೆ"ಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆಗ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ:
ದೋಷಪರಿಹಾರವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಂದ ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಫಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೇ?
ಯಜಮಾನನ ದೋಷದ ಒಂದಂಶ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಿಗೆ ತಗುಲುತ್ತದೆಯೇ?
ಬಾಧಾಕರ್ಷಣೆ ಮಾಡುವವನು ತನಗೆ ತಾನೇ ರಕ್ಷಣೆ, ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ?
ಇವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದಿಕ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳು ಯಾವುವು?
ಈ ಲೇಖನವು ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ನಾಲ್ಕು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಇಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತದೆ: ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ (ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ತರ್ಕ), ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸೆ (ಯಾಗದ ಕರ್ತೃ-ಭೋಕ್ತೃ ವಿಚಾರ), ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ (ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ಪ್ರತಿಗ್ರಹ, ಪರಿಷತ್ತು) ಮತ್ತು ತಂತ್ರ (ದೀಕ್ಷೆ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ, ಬಾಧಾನಿವಾರಣ ಕ್ರಮ). ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ನಾಥ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಕಠೋರವಾದ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಥರು ಕರ್ಮವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಕಂಡು, ಫಲಸಂಚಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುವುದರಿಂದ, ವೈದಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಒರೆಗಲ್ಲು ಅವರದು.
ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲ: ಕರ್ಮವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗದು, ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಫಲ ಹರಿಯಬಹುದು
ಒಬ್ಬನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲನಿಯಮ. ಆದರೆ ಸಂಬಂಧ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬನ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹರಿಯಬಹುದು. ಈ ಎರಡೂ ನಿಯಮಗಳ ನಡುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಇಡೀ ವಿಷಯದ ಕೀಲಿಕೈ.
ಮೂರು ಬಗೆಯ ಕರ್ಮಗಳು
ಸಂಚಿತ — ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ, ಇನ್ನೂ ಫಲಕೊಡಲು ಆರಂಭಿಸದ ಕರ್ಮರಾಶಿ.
ಪ್ರಾರಬ್ಧ — ಈ ಶರೀರವನ್ನೇ ಆರಂಭಿಸಿದ, ಫಲಕೊಡಲು ತೊಡಗಿರುವ ಭಾಗ. ಜಾತಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ "ದೋಷ"ವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಸೂಚನೆ.
ಆಗಾಮಿ (ಕ್ರಿಯಮಾಣ) — ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕರ್ಮ. ದೋಷಪರಿಹಾರವೂ ಒಂದು ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮವೇ. ಅದು ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ವೇಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ, ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಹೊಸ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂದರೆ ಪರಿಹಾರವು ಹಳೆಯ ಕರ್ಮವನ್ನು "ಅಳಿಸುವ" ಮಾಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಹೊಸ ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹಳೆಯದರ ಫಲದ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆ. ಹೀಗಾಗಿ "ಯಾರ ಕರ್ಮ ಇದು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ "ಯಾರಿಗೆ ಫಲ?" ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ತರ್ಕದ ಕಾವಲು: ಕೃತಹಾನಿ ಮತ್ತು ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮ
ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಭಾಷ್ಯಗಳು ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎರಡು ದೋಷಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕೃತಹಾನಿ — ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಫಲವೇ ಇಲ್ಲದಾಗುವುದು. ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮ — ಮಾಡದ ಕರ್ಮದ ಫಲ ಬಂದು ಎರಗುವುದು. ಯಜಮಾನನ ಪಾಪವು ಯಾವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪುರೋಹಿತನ ಮೇಲೆ ಹಾರಿದರೆ, ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಕೃತಹಾನಿ, ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮ — ಎರಡೂ ದೋಷಗಳೂ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ "ಪಾಪದ ವರ್ಗಾವಣೆ" ಎಂಬ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಸಂಚಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪುತ್ರನು ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಲುಪುವುದು; ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ, ಮುಕ್ತನ ಸುಕೃತವು ಪ್ರಿಯರಿಗೂ, ದುಷ್ಕೃತವು ಅಪ್ರಿಯರಿಗೂ ಸೇರುವ ವಿಚಾರ; ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರದ ತೃತೀಯಾಧ್ಯಾಯದ ಹಾನಿ-ಉಪಾಯನ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಭಗವತ್ಪಾದರು ಇದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಿದೆ: ಫಲಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸೇತುವೆ ಬೇಕು. ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವರ್ಗಾವಣೆ ಇಲ್ಲ.
ಈ ಸೇತುಗಳು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯಜಮಾನ-ತಂತ್ರಿ, ಶಿಷ್ಯ-ಗುರು, ಪ್ರಜೆ-ರಾಜ ಮುಂತಾದ ಹೊಣೆಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವೂ ಹರಿಯಬಹುದು, ಹೊಣೆಯೂ ಹರಿಯಬಹುದು. ಮುಂದಿನ ವಿಭಾಗಗಳು ಇದನ್ನೇ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.
ದೋಷದ ವರ್ಗೀಕರಣ: ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳೂ ಒಂದೇ ಬಗೆಯವಲ್ಲ
ದೋಷದ ಜಾತಿಯೇ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ ಪ್ರಶ್ನಮಾರ್ಗ ಪರಂಪರೆಯೂ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೂಲದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ.
ದೋಷದ ಬಗೆ | ಮೂಲ | ಮುಖ್ಯ ಪರಿಹಾರ | ಪರರಿಂದ ಮಾಡಿಸಬಹುದೇ? |
ಸ್ವಕೃತ ಪಾಪ (ಈ ಜನ್ಮದ್ದು) | ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಅಧರ್ಮ | ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ: ಅನುತಾಪ, ತಪಸ್ಸು, ವ್ರತ, ದಾನ | ಮೂಲತಃ ಇಲ್ಲ; ಅಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ |
ಗ್ರಹದೋಷ | ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ಸೂಚಕ | ಶಾಂತಿ, ಜಪ, ದಾನ | ಹೌದು, ಸಂಕಲ್ಪ-ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಮೂಲಕ |
ಕುಲ/ಸ್ಥಳ ದೋಷ (ಸರ್ಪ, ಪಿತೃ, ದೇವಕೋಪ) | ಸಾಮೂಹಿಕ ಕರ್ಮ, ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ಆರಾಧನೆ | ತಂತ್ರೋಕ್ತ ಕ್ರಿಯೆ + ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಆರಾಧನೆಯ ಪುನರಾರಂಭ | ಕ್ರಿಯೆ ಹೌದು; ಆರಾಧನೆಯ ಹೊಣೆ ಕುಟುಂಬದ್ದು |
ಬಾಹ್ಯ ಬಾಧೆ (ಪ್ರೇತ, ಗ್ರಹಬಾಧೆ, ಅಭಿಚಾರ) | ಹೊರಗಿನ ಸತ್ತ್ವದ ಪ್ರವೇಶ, ಸ್ವಕರ್ಮವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು | ಆಕರ್ಷಣೆ, ಬಲಿ, ಸದ್ಗತಿ ಕ್ರಿಯೆ | ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿ ತಾಂತ್ರಿಕನೇ ಮಾಡಬೇಕು |
ಈ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ ಗಮನಿಸಬೇಕು: ದೋಷವು ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಷ್ಟೂ ಸ್ವಯಂ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ಪ್ರತಿದೃಷ್ಟಿ: ಕರ್ಮವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದ್ರವ್ಯ, ದೋಷವು ಅದರ ಉದಯ
ಜೈನರ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವೆಂಬ ಅಮೂರ್ತ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಪುದ್ಗಲ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದ್ರವ್ಯ). ಮನಸ್ಸು, ವಾಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದ ಯೋಗದಿಂದ ಕರ್ಮಪುದ್ಗಲವು ಜೀವದತ್ತ ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ (ಆಸ್ರವ). ಕ್ರೋಧ, ಮಾನ, ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಲೋಭವೆಂಬ ಕಷಾಯಗಳಿಂದ ಅದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಬಂಧ).
ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರದ ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಬಂಧಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಆಯಾಮಗಳಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ (ಬಗೆ) ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶ (ಪ್ರಮಾಣ) ಯೋಗದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ಸ್ಥಿತಿ (ಅವಧಿ) ಮತ್ತು ಅನುಭಾಗ (ತೀವ್ರತೆ) ಕಷಾಯದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಮಾಡಿದರೂ ಕಷಾಯ ಬೇರೆಯಾದರೆ ಕಟ್ಟುವ ಕರ್ಮವೂ ಬೇರೆ. ಮೇಲಿನ ಕೃತಹಾನಿ-ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮ ತರ್ಕವನ್ನು ಜೈನರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ವೈದಿಕರು ಒಪ್ಪುವ ಸಂಕಲ್ಪ-ಸಂಬಂಧದ ಸೇತುವನ್ನೂ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮೇಲಿನ ದೋಷವರ್ಗಗಳನ್ನು ಜೈನರ ಅಷ್ಟಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು:
ವರ್ಗ | ಕರ್ಮ | ಅದು ಆವರಿಸುವುದು / ನೀಡುವುದು | ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ "ದೋಷ"ದ ರೂಪ |
ಘಾತೀ | ಜ್ಞಾನಾವರಣೀಯ | ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ | ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯ, ವಿದ್ಯಾವಿಘ್ನ |
ಘಾತೀ | ದರ್ಶನಾವರಣೀಯ | ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ | ನಿದ್ರಾದೋಷ, ಜಾಡ್ಯ |
ಘಾತೀ | ಮೋಹನೀಯ | ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ | ಭ್ರಮೆ, ವ್ಯಸನ, ಕುಟುಂಬಕಲಹ |
ಘಾತೀ | ಅಂತರಾಯ | ದಾನ, ಲಾಭ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯಕ್ಕೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ | ಕೆಲಸ-ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆ |
ಅಘಾತೀ | ವೇದನೀಯ | ಸಾತಾ (ಸುಖ) ಅಥವಾ ಅಸಾತಾ (ದುಃಖ) | ರೋಗ, ಪೀಡೆ, ಬಾಧೆಯ ಅನುಭವ |
ಅಘಾತೀ | ಆಯು | ಜನ್ಮದ ಅವಧಿ | ಆಯುರ್ದೋಷ |
ಅಘಾತೀ | ನಾಮ | ದೇಹ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರಚನೆ | ರೂಪ, ಯಶಸ್ಸು-ಅಪಯಶಸ್ಸು |
ಅಘಾತೀ | ಗೋತ್ರ | ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನ | ಮಾನ-ಅಪಮಾನ |
ಜಾತಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಹುತೇಕ ದೋಷಗಳು ಅಸಾತಾ ವೇದನೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಯದ ಉದಯ; ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಹನೀಯ ಇರುತ್ತದೆ. ವೈದಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ಫಲೋದಯಕ್ಕೇ ಸಮಾನ.
ಮೀಮಾಂಸಾ ದೃಷ್ಟಿ: ಫಲವು ಸ್ವಾಮಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣೆ ಋತ್ವಿಕ್ಕಿಗೆ
ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸೆಯ ನಿರ್ಣಯ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಯಾಗಫಲವು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಋತ್ವಿಕ್ಕಿಗಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಸ್ವಾಮಿಗೆ (ಯಜಮಾನನಿಗೆ) ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪುರೋಹಿತ-ಯಜಮಾನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಲುವು.
ಶಾಸ್ತ್ರಫಲಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತರಿ
ಜೈಮಿನಿಯ ಮೀಮಾಂಸಾಸೂತ್ರಗಳ ತೃತೀಯಾಧ್ಯಾಯದ ಸಪ್ತಮಪಾದದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ-ಋತ್ವಿಕ್ ಕರ್ತೃತ್ವದ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ "ಶಾಸ್ತ್ರಫಲಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತರಿ" — ಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೇಳಿದ ಫಲವು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಜಿಸಿದವನಿಗೆ — ಎಂಬ ನ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿ, ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಋತ್ವಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವರಿಸಿದವನೇ ಪ್ರಯೋಕ್ತ. ಋತ್ವಿಕ್ಕು ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ "ಪರಿಕ್ರೀತ"ನು, ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು.
ಯಾಗದ ಹೃದಯವೇ ತ್ಯಾಗ
ಮೀಮಾಂಸಕರು ಯಾಗವನ್ನು "ದೇವತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡುವ ದ್ರವ್ಯತ್ಯಾಗ" ಎಂದು ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಮದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಋತ್ವಿಕ್ ಮಾಡಿದರೂ, "ಇದು ನನ್ನದಲ್ಲ" ಎಂಬ ತ್ಯಾಗವು ದ್ರವ್ಯದ ಒಡೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಡೆತನವಿಲ್ಲದವನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗದು.
ಇದರ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಕಣ್ತೆರೆಸುವಂಥದು: ಎಷ್ಟೇ ಹೊರಗೆ ವಹಿಸಿದರೂ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಮಭಾಗವಾದ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಯಜಮಾನನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಕಲ್ಪ, ದ್ರವ್ಯದಾನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ — ಇವು ಯಜಮಾನನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಪಾಲು. ಹೀಗಾಗಿ "ಮಾಡಿಸುವುದು" ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದಲ್ಲ.
ದಕ್ಷಿಣೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ಥಾನ
ದಕ್ಷಿಣೆ ಶುಲ್ಕವಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂಗ. ಅದು ಎರಡು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವನ್ನು ಯಜಮಾನನಿಗೇ ಭದ್ರಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಋತ್ವಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣೆ ಸಲ್ಲಿಸದೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಕ್ರಿಯೆ ಅಪೂರ್ಣವೆಂಬ ಪರಂಪರಾಗತ ನಿಲುವಿನ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ತರ್ಕವಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೋಲಿಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಸತ್ರಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಯಜಮಾನರೇ; ಅಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಲ್ಲ, ಫಲವೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅಂದರೆ ಫಲವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ, ಸ್ವಾಮಿತ್ವದ ರಚನೆ.
ಪ್ರತಿನಿಧಿ ನ್ಯಾಯ
ಮೀಮಾಂಸಾಸೂತ್ರಗಳ ಷಷ್ಠಾಧ್ಯಾಯವು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವ: ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಾಧ್ಯ, ಆದರೆ ಸ್ವಾಮಿಗೆ (ಯಜಮಾನನಿಗೆ) ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇಲ್ಲ. ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ ಫಲ ಯಾರಿಗೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ದೋಷಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಪಾಠ, ಹೋಮ, ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಮಾಡಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ "ಫಲಾತ್ಮಾ" ಆಗಿರಬೇಕಾದವನು ಯಜಮಾನನೇ.
ಈ ನಿಯಮವೇ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋತ್ರ-ನಕ್ಷತ್ರ-ನಾಮದೊಡನೆ ಯಜಮಾನನನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಾಗಲೇ ಫಲದ ವಿಳಾಸ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ಪ್ರತಿವಾದ: ಉಪಾದಾನ ಮತ್ತು ನಿಮಿತ್ತ
ಮೀಮಾಂಸೆಯು ಸಂಕಲ್ಪ, ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಫಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೈನ ದರ್ಶನವು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ: ಯಾವ ಫಲವೂ ಒಂದು ಜೀವದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಕರ್ತನೂ ಹೌದು, ಭೋಕ್ತನೂ ಹೌದು.
ಕುಂದಕುಂದಾಚಾರ್ಯರ ಸಮಯಸಾರ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದನ್ನು ಉಪಾದಾನ-ನಿಮಿತ್ತ ಭೇದದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ಮವು ಬದಲಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆ ಜೀವನ ಸ್ವಂತ ಪರಿಣಾಮ (ಭಾವದ ಬದಲಾವಣೆ) ಬೇಕು — ಅದೇ ಉಪಾದಾನ. ಪುರೋಹಿತ, ಮಂತ್ರ, ದೇವತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ. ನಿಶ್ಚಯನಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ರವ್ಯವು ಇನ್ನೊಂದು ದ್ರವ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕರ್ತೃವಲ್ಲ; "ಅವರು ನನಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡಿದರು" ಎಂಬ ಮಾತು ವ್ಯವಹಾರನಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸರಿ.
ಇದೇ ತರ್ಕದಿಂದ ಜೈನರು ಶ್ರಾದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಫಲ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಮೀಮಾಂಸೆಯು ಫಲಕ್ಕೆ "ಒಡೆಯನನ್ನು" ಹುಡುಕುತ್ತದೆ; ಜೈನ ದರ್ಶನವು ಫಲಕ್ಕೆ "ಭಾವವನ್ನು" ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಒಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತವೆ: ಯಜಮಾನನ ಚೌಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಭಾವ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆ ಟೊಳ್ಳು.
ಸ್ವಯಂ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾಡಿಸುವುದು: ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಫಲದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ — ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫಲ ಯಜಮಾನನಿಗೇ. ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದು ಫಲದ ತೀವ್ರತೆ, ಆಳ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂಶಗಳು ಎರಡು: ಕ್ರಿಯೆಯ ಶುದ್ಧಿ (ವಿಧಿ, ಮಂತ್ರ, ಅಧಿಕಾರ) ಮತ್ತು ಭಾವದ ಶುದ್ಧಿ (ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅನುತಾಪ, ನಿಯಮ).
ಅಂಶ | ಸ್ವಯಂಕೃತ ಪರಿಹಾರ | ಪರಕೃತ (ಮಾಡಿಸಿದ) ಪರಿಹಾರ |
ಫಲದ ಒಡೆಯ | ತಾನೇ | ತಾನೇ (ಸಂಕಲ್ಪ-ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಮೂಲಕ) |
ವಿಧಿಶುದ್ಧಿ | ಸ್ವಂತ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ | ಅಧಿಕಾರಿ ಆಚಾರ್ಯನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಬಹುದು |
ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ | ದೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಂತ್ರದ ವೀರ್ಯ ಕಡಿಮೆ | ಉಪಾಸಕನ ಸಿದ್ಧಿಯ ಬಲ ಸೇರುತ್ತದೆ |
ಭಾವ/ಅನುತಾಪ | ನೇರ, ತೀವ್ರ | ಯಜಮಾನ ತೊಡಗಿದಷ್ಟೇ ಮಾತ್ರ |
ತಪಸ್ಸಿನ ಅಂಶ (ಉಪವಾಸ, ಜಪ, ನಿಯಮ) | ಪೂರ್ಣ | ಯಜಮಾನ ತಾನೇ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಕೊರತೆ |
ಯಜಮಾನನ ಪರಿವರ್ತನೆ | ಸಾಧನೆಯ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ | ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸೇರಿಸಬೇಕು |
ಅಪಾಯ | ಅನಧಿಕೃತ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ವಿಪರೀತ ಫಲ | ಅನರ್ಹ ಪುರೋಹಿತನಿಂದ ವಿಫಲತೆ; ಹಣವೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬ ಭ್ರಮೆ |
ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಲುವು: ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ
ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಏಕಾದಶಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ಮೃತಿಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಅಂಗಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಅನುತಾಪ, ಪ್ರಕಟನೆ (ಖ್ಯಾಪನ), ತಪಸ್ಸು (ಕೃಚ್ಛ್ರ-ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ವ್ರತ), ಜಪ ಮತ್ತು ದಾನ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎರಡು ಅಂಗಗಳು ಸ್ವಭಾವತಃನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ — ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ನಿಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡಲಾರ.
ಆದರೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವೂ ಹೌದು. ಅಶಕ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (ವೃದ್ಧರು, ರೋಗಿಗಳು, ಬಾಲಕರು) ಕೃಚ್ಛ್ರವ್ರತಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಗೋದಾನ ಅಥವಾ ಧನದಾನವನ್ನು ಸ್ಮೃತಿಗಳು "ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ನಾಯ" (ಸಮಾನ ಪರ್ಯಾಯ)ವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಜಪ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿನಿಧಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು ಷರತ್ತು: ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಶಕ್ತಿಯ ರಿಯಾಯಿತಿ, ಅನಾಸಕ್ತಿಯ ಸುಲಭಮಾರ್ಗವಲ್ಲ. ಶಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಫಲವು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ನಾಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತ.
ಪರಿಷತ್ತಿನ (ವಿದ್ವತ್ಸಭೆಯ) ಪಾತ್ರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವವರು ಪರಿಷತ್ತಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಅನರ್ಹರು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಹೇಳಿದರೆ ಅದರ ದೋಷ ಹೇಳಿದವರಿಗೇ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಾಶರಸ್ಮೃತಿಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಕರಣ). ಇಂದಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೋಷವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಹೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನಚಿಂತಕನೂ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರ.
ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ: ಕೃತ, ಕಾರಿತ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿತ
"ಮಾಡುವುದು-ಮಾಡಿಸುವುದು" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಜೈನ ಕರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ತರ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರ. ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರದ ಷಷ್ಠಾಧ್ಯಾಯವು ಆಸ್ರವದ ಆಧಾರವನ್ನು ಸಂರಂಭ-ಸಮಾರಂಭ-ಆರಂಭ, ಮೂರು ಯೋಗಗಳು, ಕೃತ (ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದು), ಕಾರಿತ (ಮಾಡಿಸಿದ್ದು), ಅನುಮತ (ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು) ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಷಾಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ೯೦೮ ಬಗೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ಇದರ ಪರಿಣಾಮ: ಯಜಮಾನನು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರೆ ಕಾರಿತ ಬಂಧವನ್ನೂ, ಪುರೋಹಿತನು ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಕೃತ ಬಂಧವನ್ನೂ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ ಕಷಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಚಾರದಂತಹ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಿಂಸಾಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮೆಚ್ಚಿದ ಮೂರನೆಯವನಿಗೂ ಅನುಮತ ಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ: ಪರಿಹಾರದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ — ಕರ್ಮದ ಕರಣಗಳು
ಜೈನ ಕರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು ಕಟ್ಟಿದ ಕರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕರಣಗಳೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರಿಹಾರ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇದು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಚೌಕಟ್ಟು:
ಅಪಕರ್ಷಣ — ಕರ್ಮದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭಾಗವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವುದು. "ಬಾಧಾಪಕರ್ಷಣೆ" ಎಂಬ ಪದದ ಜೈನ ಸಮಾನಾಂತರ ಇದೇ.
ಉತ್ಕರ್ಷಣ — ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
ಸಂಕ್ರಮಣ — ಒಂದೇ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಉಪಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಸಾತಾ ವೇದನೀಯವನ್ನು ಸಾತಾ ವೇದನೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವುದು. ಒಂದು ಮೂಲಕರ್ಮವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲಕರ್ಮವಾಗಿ ಬದಲಿಸಲಾಗದು.
ಉದೀರಣಾ — ಕರ್ಮವನ್ನು ಅವಧಿಗೆ ಮುನ್ನವೇ ಉದಯಕ್ಕೆ ತಂದು ಅನುಭವಿಸಿ ಮುಗಿಸುವುದು.
ಉಪಶಮ — ಕರ್ಮದ ಉದಯವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯುವುದು.
ನಿಕಾಚಿತ — ತೀವ್ರ ಕಷಾಯದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಕರ್ಮ; ಯಾವ ಕರಣಕ್ಕೂ ಬಗ್ಗದೆ ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ತೀರಬೇಕು. ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಗಳ ನಡುವೆ ಮತಭೇದವಿದೆ. ವೈದಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯ "ದೃಢ ಪ್ರಾರಬ್ಧ"ಕ್ಕೆ ಇದು ಹತ್ತಿರ.
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕರಣಗಳು ಆ ಜೀವನದೇ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂ ಮಾಡಿದ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಅನುತಾಪ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಷಾಯಶಮನ ನೇರವಾಗಿ ಅಪಕರ್ಷಣ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಜರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಾಡಿಸಿದ ಪರಿಹಾರವು ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜೈನರ ಹನ್ನೆರಡು ತಪಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವೂ ಒಂದು ಆಭ್ಯಂತರ ತಪಸ್ಸು: ಗುರುವಿನ ಎದುರು ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ತಾನೇ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಮೇಲಿನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಅಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ; ಜೈನ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಅದೂ ಇಲ್ಲ.
ಮಾಡಿಸಿದಾಗಲೂ ಯಜಮಾನನು ತಾನೇ ಮಾಡಬೇಕಾದವು
ಸಂಕಲ್ಪ — ಸ್ವಂತ ಬಾಯಿಂದ, ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದು.
ದ್ರವ್ಯತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ — ಸ್ವಾರ್ಜಿತ ಧನದಿಂದ, ಚೌಕಾಸಿಲ್ಲದೆ.
ಕ್ರಿಯಾವಧಿಯ ನಿಯಮ — ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ, ಮಿತವಾಕ್.
ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತಿ — ಸಂಕಲ್ಪ, ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ, ತೀರ್ಥ-ಪ್ರಸಾದ ಸ್ವೀಕಾರ.
ದೋಷದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು — ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಥಗಿತವಾದ ಕುಲದೇವತಾರಾಧನೆಯ ಪುನರಾರಂಭ. ಕಾರಣ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಪರಿಹಾರವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ.
ಈ ಐದು ಅಂಶಗಳಿಲ್ಲದ "ಮಾಡಿಸುವಿಕೆ" ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅರೆಬರೆ ಕ್ರಿಯೆ.
ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಿಗೆ ದೋಷಾಂಶ ತಗುಲುತ್ತದೆಯೇ?
ತಗುಲಬಹುದು — ಆದರೆ ಯಜಮಾನನ ಪಾಪದ ಚೂರಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಪುರೋಹಿತನ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ "ಪಾಪಾಂಶ ಸೇರುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವು ಹೊಣೆಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿನ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೃತಹಾನಿ-ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮ ತರ್ಕಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತ.
ಹೊಣೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಮಾದರಿ
ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯದ ವ್ಯವಹಾರಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಪಾದಾಗ ಅಧರ್ಮದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದಂಶ ಕರ್ತನಿಗೂ, ಸಾಕ್ಷಿಗೂ, ಸಭಾಸದರಿಗೂ, ರಾಜನಿಗೂ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸದ ರಾಜನಿಗೆ ಅವರ ಪಾಪದ ಷಡ್ಭಾಗ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿಲುವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಸಾಕ್ಷಿ, ಸಭಾಸದ, ರಾಜ — ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕರ್ತವ್ಯವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದೇ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಅಧರ್ಮ.
ತಂತ್ರಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಲಾರ್ಣವತಂತ್ರದ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಪ ರಾಜನಿಗೆ, ರಾಜನ ಪಾಪ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ, ಶಿಷ್ಯನ ಪಾಪ ಗುರುವಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂಕ್ತಿಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಹೊಣೆಯುಳ್ಳವನು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದರೆ, ಆ ವೈಫಲ್ಯದ ಫಲ ಅವನಿಗೇ. ರಾಜನಿಗೆ ಅಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸದ ಪುರೋಹಿತ, ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ತಿದ್ದದ ಗುರು — ಇವರು ಹೊಣೆಗಾರರು.
ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ದೋಷ ತಗಲುವ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳು
ಪ್ರತಿಗ್ರಹದೋಷ — ಮನುಸ್ಮೃತಿಯ ಚತುರ್ಥಾಧ್ಯಾಯದ ಸ್ನಾತಕವ್ರತ ಪ್ರಕರಣವು ಪ್ರತಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬೇಡವೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ತಪಸ್ಸೂ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಕಲ್ಲಿನ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಟುವವನಂತೆ ದಾನಿಯೊಂದಿಗೇ ಮುಳುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಹದಾನ, ತಿಲದಾನ, ಛಾಯಾದಾನ, ತುಲಾಪುರುಷದಾನದಂತಹ ದೋಷನಿವಾರಕ ದಾನಗಳು ದೋಷವನ್ನೇ ಹೊರಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದವು. ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಶಮಿಸಬೇಕು.
ವಿಧಿಲೋಪ — ಮಂತ್ರ, ಸ್ವರ, ಕ್ರಮ, ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಛಿದ್ರಪೂರಣ/ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಹೋಮ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ದೇವಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಿಯು ತನ್ನ ಲೋಪಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ ಇದೇ ತತ್ವದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
ಅನಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಲೋಭ — ದೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗ, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಅನಾವಶ್ಯಕ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡಿಸುವುದು. ಇವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪುರೋಹಿತನ ಸ್ವಂತ ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ.
ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನ — ಗೀತೆಯ ಅಷ್ಟಾದಶಾಧ್ಯಾಯವು ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಿಗೆ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ — ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಕರ್ತಾ, ಕರಣ, ಚೇಷ್ಟೆ ಮತ್ತು ದೈವ. "ನಾನೇ ದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವು ದೈವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಸಿಯುತ್ತದೆ; ಆಗ ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಂಧಕವೂ ಅವನನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ: ಪುರೋಹಿತನ ಅಷ್ಟಕರ್ಮಲೆಕ್ಕ
ಮೇಲಿನ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಜೈನ ಕರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರವು ನಿಖರವಾದ ಕರ್ಮನಾಮಗಳನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ತತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರದ ಷಷ್ಠಾಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಆಸ್ರವಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ:
ಪುರೋಹಿತನ ನಡೆ | ಕಟ್ಟುವ ಕರ್ಮ |
ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಕಷಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಸೇವೆ | ವೈಯಾವೃತ್ತ್ಯವೆಂಬ ತಪಸ್ಸು; ಸಾತಾ ವೇದನೀಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜರೆ (ಯಜಮಾನನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ) |
ಲೋಭದಿಂದ ಅನವಶ್ಯಕ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡಿಸುವುದು | ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಲಾಭಕ್ಕೆ ತಡೆ: ಅಂತರಾಯ |
ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಸುಳ್ಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ | ದರ್ಶನಮೋಹನೀಯ |
ಮೋಸ (ಮಾಯೆ) | ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯ (ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಮದ) ಆಯು |
ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬಳಸುವುದು | ಜ್ಞಾನಾವರಣೀಯ ಮತ್ತು ನೀಚ ಗೋತ್ರ |
ಅಂದರೆ ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಜೈನ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಒಂದೇ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ: ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ತಗಲುವ ದೋಷವು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಭಾವ ಮತ್ತು ನಡೆಯ ಫಲ. ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕರ್ಮವಾರು ಹೆಸರನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಉಪಾಸನಾಬಲದ ವೆಚ್ಚ
ತಾಂತ್ರಿಕನು ದೋಷಪರಿಹಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನ ಮಂತ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಊರ್ಜೆಯ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಅನುಭವಸಿದ್ಧ ನಂಬಿಕೆ. ಇದು ಪಾಪದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲ, ಶಕ್ತಿಯ ವಿನಿಯೋಗ. ವೈದ್ಯನು ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅವನ ಸಂಗ್ರಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ರೋಗ ಅವನಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನ, ಮೂಲಮಂತ್ರಜಪ ಮತ್ತು ಪುರಶ್ಚರಣೆಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕನ ಐಚ್ಛಿಕವಲ್ಲ, ವೃತ್ತಿಯ ಷರತ್ತು.
ಕೆಲವು ದಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಗಾಯತ್ರೀಜಪ ಅಥವಾ ಮೂಲಮಂತ್ರಜಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಅನೇಕ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಕುಲಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ತತ್ವ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ: ಪ್ರತಿಗ್ರಹದ ಜೊತೆಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ.
ಬಾಧಾಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಾಧಾಪಕರ್ಷಣೆ: ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದ್ಧತೆಗಳು
ಹೌದು, ಬಾಧೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವವನು ತನ್ನಿಂದ ಅದನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ರಕ್ಷೆ ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಕ್ರಿಯೆಯ ರಚನೆಯಲ್ಲೇ ಇದೆ: ಬಾಧೆಯು ಆಚಾರ್ಯನ ದೇಹವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಆಕರ್ಷಣೆಯ ತತ್ವ: ಮಾಧ್ಯಮ ಬೇರೆ, ಆಚಾರ್ಯ ಬೇರೆ
ತಂತ್ರಪರಂಪರೆಯ ಬಾಧಾನಿವಾರಣ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಧೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ಬಾಧಿತನಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ — ಕುಂಭ, ಬಿಂಬ, ಪ್ರತಿಮೆ, ಬಲಿದ್ರವ್ಯ — ಸೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಬಂಧಿಸಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು; ಮಾರ್ಗವೇ ಅಲ್ಲ. ಆಚಾರ್ಯನೇ ಮಾಧ್ಯಮನಾದರೆ ಅದು ವಿಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಹೀರಿಕೆ.
ಶೇಷಸಮುಚ್ಚಯ, ಪ್ರಪಂಚಸಾರ ಮುಂತಾದ ಕೇರಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕ್ರಮದ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಚನೆ ಹೀಗಿದೆ. ವಿವರಗಳು ಕುಲಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂರು ಹಂತಗಳು
ಪೂರ್ವರಕ್ಷೆ (ಆಕರ್ಷಣೆಗೂ ಮೊದಲು)
ಸ್ನಾನ, ಭೂತಶುದ್ಧಿ, ನ್ಯಾಸಗಳು — ದೇಹವನ್ನು ದೇವತಾಮಯವಾಗಿಸುವುದು.
ದಿಗ್ಬಂಧ, ಕವಚ, ಆತ್ಮರಕ್ಷಾಮಂತ್ರ (ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರ ಅಘೋರ, ಸುದರ್ಶನ, ನೃಸಿಂಹ, ದುರ್ಗಾ ಇತ್ಯಾದಿ).
ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕಲ್ಪ: ಕ್ರಿಯೆ ಯಜಮಾನನ ನಿಮಿತ್ತ, ಫಲವೂ ಅವನಿಗೇ; ನಾನು ದೇವತೆಯ ಕರಣಮಾತ್ರ.
ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ
ಬಾಧೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೇ ಸೆಳೆಯುವುದು.
ಪ್ರೇತಾದಿ ಜೀವಗಳಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ಕ್ರಿಯೆ (ತಿಲಹೋಮ, ಪಿಂಡ, ಸಾಯುಜ್ಯಪೂಜೆಯಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿಧಾನಗಳು); ಗ್ರಹಬಾಧೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತಿ.
ವಿಸರ್ಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಬೇಕು; ಅರೆಬರೆ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯು ಬಾಧೆಯನ್ನು ಅಲೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮರಳಿ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಉತ್ತರಶುದ್ಧಿ (ಬಾಧಾಪಕರ್ಷಣೆ)
ಸ್ನಾನ, ಆಚಮನ, ವಸ್ತ್ರಬದಲಾವಣೆ; ಬಳಸಿದ ದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ವಿಸರ್ಜನೆ.
ಮೂಲಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಜಪ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಜಪ, ಇಷ್ಟದೇವತಾಸಮರ್ಪಣೆ.
ಕ್ರಿಯಾಫಲದ ಸಮರ್ಪಣೆ — "ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕರ್ತೃತ್ವವೂ ನನ್ನದಲ್ಲ" ಎಂಬ ಭಾವ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಬಾಧಾಪಕರ್ಷಣೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಕೇಂದ್ರ.
ಕರ್ಮದ ಎರಡನೆಯ ಪದರ: ಬಾಧಿಸುವ ಸತ್ತ್ವವೂ ಜೀವವೇ
ಪ್ರೇತ, ಗಂಧರ್ವ, ಯಕ್ಷಾದಿ ಬಾಧಕರೂ ತಮ್ಮದೇ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೀವರು. ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಓಡಿಸಿದರೆ ಹೊಸ ವೈರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ವೈರವು ಮೊದಲು ತಗಲುವುದು ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದವನಿಗೇ. ಕೇರಳ ಪರಂಪರೆಯು ಉಚ್ಚಾಟನೆಗಿಂತ ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದ್ಗತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ನೀಡುವುದರ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮತರ್ಕ ಇದೇ.
ಅಭಿಚಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎಚ್ಚರ ಬೇಕು. ಪ್ರತ್ಯಾಭಿಚಾರ (ಮರಳಿ ಹೊಡೆಯುವುದು) ಆಚಾರ್ಯನನ್ನೂ ಯಜಮಾನನನ್ನೂ ಹೊಸ ಹಿಂಸಾಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾತ್ವಿಕ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ರಕ್ಷೆ, ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದು.
ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ: ವ್ಯಂತರ ದೇವರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮಣ
ಭೂತ, ಪ್ರೇತ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ ಮುಂತಾದವರು ಜೈನ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂತರ ದೇವರು. ಅವರು ಉಪಸರ್ಗ (ಕಾಟ) ಕೊಡಬಲ್ಲರು, ಆದರೆ ಅವರು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತರು. ಪೀಡಿತನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಅವನದೇ ಅಸಾತಾ ವೇದನೀಯದ ಉದಯ. ಇದು ಮೇಲಿನ "ಬಾಹ್ಯ ಬಾಧೆಗೂ ಸ್ವಕರ್ಮವೇ ಬಾಗಿಲು" ಎಂಬ ವೈದಿಕ ನಿಲುವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮ್ಮತ.
ಜೈನ ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಇದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲ್ಲಿಷೇಣಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಭೈರವಪದ್ಮಾವತೀಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತೀ ಉಪಾಸನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಆದರೆ ಲೌಕಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೆಳಹಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಂತರನನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟುವುದು, ಪೀಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಓಡಿಸುವುದು ಹಿಂಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನು ಕೃತ ಬಂಧವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸುವವನು ಕಾರಿತ ಬಂಧವನ್ನೂ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಳ ಪರಂಪರೆಯು ಉಚ್ಚಾಟನೆಗಿಂತ ಸದ್ಗತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ನೀಡುವುದಕ್ಕೂ ಇದೇ ತರ್ಕ ಆಧಾರ.
ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಬಾಧಾಪಕರ್ಷಣೆ ಸ್ನಾನ-ಶುದ್ಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು: ಪ್ರತಿಕ್ರಮಣ, ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ. ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃತ್ವಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆಯುವುದೇ ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಉತ್ತರಶುದ್ಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಹಂತವಾದ ಕರ್ತೃತ್ವಸಮರ್ಪಣೆಗೂ ಇದಕ್ಕೂ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.
ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಪಾಯಸೂಚಕಗಳು
ಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಆಚಾರ್ಯನಿಗೇ ಅಸಾಧಾರಣ ಆಯಾಸ, ನಿದ್ರಾಭಂಗ, ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಉತ್ತರಶುದ್ಧಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನವಿಲ್ಲದೆ ಪದೇ ಪದೇ ಬಾಧಾನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ.
ಕಠೋರ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ.
ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸ್ವೀಕಾರ, ಬಳಸಿದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ತರುವುದು — ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಷೇಧಗಳಿವೆ. ಸ್ವಂತ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ನಿಯಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.
ಕಣ್ತೆರೆಸುವ ನಿಷ್ಕರ್ಷಗಳು
ಪರಿಹಾರವು ಖರೀದಿಸುವ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ. ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನಿಯಮಗಳು ಇವು:
ಫಲವು ಯಜಮಾನನದು, ಹೊಣೆ ಎಲ್ಲರದು. ಯಜಮಾನನು ಫಲದ ಒಡೆಯ; ಪುರೋಹಿತನು ವಿಧಿಯ ಹೊಣೆಗಾರ; ಪ್ರಶ್ನಚಿಂತಕನು ನಿರ್ಣಯದ ಹೊಣೆಗಾರ.
ಕರ್ಮ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊಸ ಕರ್ಮ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ತಗಲುವ ದೋಷವು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ, ಲೋಪ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದ ಫಲ.
ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಹೊರಗೆ ವಹಿಸಲಾಗದು. ಸಂಕಲ್ಪ, ದ್ರವ್ಯತ್ಯಾಗ, ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಅನುತಾಪ — ಇವು ಯಜಮಾನನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಪಾಲು.
ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಶಕ್ತಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿ. ಶಕ್ತನಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊರಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ ಫಲವು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಕೃತ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ. ಗ್ರಹದೋಷ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಬಾಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಸಹಾಯ ಅವಶ್ಯಕ; ಆದರೆ ಅನುತಾಪವನ್ನು ಯಾರೂ ನಿಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾರರು.
ಆಚಾರ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮನಲ್ಲ, ಮಾರ್ಗನಿಯಂತೃ. ಬಾಧೆಯು ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಸೇರಬೇಕು, ಆಚಾರ್ಯನ ದೇಹಕ್ಕಲ್ಲ. ರಕ್ಷೆ-ಕ್ರಿಯೆ-ಶುದ್ಧಿ ಮೂರೂ ಕಡ್ಡಾಯ.
ಕರ್ತೃತ್ವವನ್ನು ದೇವತೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಕ್ಷೆ. "ನಾನು ತೆಗೆದೆ" ಎಂಬ ಭಾವವೇ ದೋಷಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.
ಉಪಾಸನೆಯೇ ತಾಂತ್ರಿಕನ ಬಂಡವಾಳ. ಪರರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು ನಿತ್ಯ ಜಪ-ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕಾರಣ ನಿಲ್ಲದೆ ಪರಿಹಾರ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ದೋಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸದೆ ಮಾಡಿದ ಪರಿಹಾರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರ.
ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿಗಳ ಸಮನ್ವಯ
ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಕರ್ಮದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತವೆ; ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ತಗಲುವುದು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪುತ್ತವೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಒಂದೇ — ಸಂಕಲ್ಪ-ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ ಫಲವು ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸೇರಬಹುದೇ ಎಂಬುದು.
ಅಂಶ | ಮೀಮಾಂಸಾ / ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ | ಜೈನ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ |
ಕರ್ಮದ ಸ್ವರೂಪ | ಅಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಅದೃಷ್ಟ | ಪುದ್ಗಲ, ಅಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದ್ರವ್ಯ |
ಫಲಸಂಚಾರ | ಸಂಕಲ್ಪ, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯ (ಶ್ರಾದ್ಧ, ಋತ್ವಿಕ್) | ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ |
ಮಾಡಿಸುವುದರ ಫಲ | ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಯಾಗಫಲ, ಋತ್ವಿಕ್ಕಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ | ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅವರವರ ಕಷಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಂಧ |
ಪರಿಹಾರದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ | ಹೊಸ ಅದೃಷ್ಟವು ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ | ಸ್ವಭಾವದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಣ, ಸಂಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಜರೆ |
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ | ಅಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ | ಇಲ್ಲ; ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಆಭ್ಯಂತರ ತಪಸ್ಸು |
ದೇವತೆಯ ಪಾತ್ರ | ಫಲದಾತೃ (ಮತಾನುಸಾರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ) | ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ; ಫಲದಾತೃ ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲ |
ಈ ಹೋಲಿಕೆಯ ಪಾಠ ಸ್ಪಷ್ಟ: ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯು ಕೊಡುವ "ಮಾಡಿಸುವ" ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಯಜಮಾನನ ಸಂಕಲ್ಪ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅನುತಾಪವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಜೈನ ದೃಷ್ಟಿ ಅದೇ ಅಂಶವನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.
ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ದೋಷಪರಿಹಾರದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ದೋಷಮುಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ದೋಷವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಶುದ್ಧಿ. ಅದನ್ನು ಯಾವ ಆಚಾರ್ಯನೂ ನಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾರ; ಮಾರ್ಗ ತೋರಿಸಬಲ್ಲರು ಅಷ್ಟೇ.
ಕೆಲ ಆಧಾರಗ್ರಂಥಗಳು:
ಗ್ರಂಥ | ಸಂದರ್ಭ | ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ |
ಜೈಮಿನಿ ಮೀಮಾಂಸಾಸೂತ್ರ (ಶಾಬರಭಾಷ್ಯ ಸಹಿತ) | ತೃತೀಯಾಧ್ಯಾಯ, ಸಪ್ತಮಪಾದ (ಸ್ವಾಮಿ-ಋತ್ವಿಕ್); ಷಷ್ಠಾಧ್ಯಾಯ (ಅಧಿಕಾರ, ಪ್ರತಿನಿಧಿ); ದಶಮಾಧ್ಯಾಯ (ಸತ್ರ-ದಕ್ಷಿಣೆ) | ಶಾಸ್ತ್ರಫಲಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತರಿ; ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇಲ್ಲ |
ಮನುಸ್ಮೃತಿ | ಚತುರ್ಥ (ಪ್ರತಿಗ್ರಹ), ಅಷ್ಟಮ (ಅಧರ್ಮವಿಭಾಗ, ಷಡ್ಭಾಗ), ಏಕಾದಶ (ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ) | ಪ್ರತಿಗ್ರಹದೋಷ, ಹೊಣೆಯ ಮಾದರಿ |
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ಮೃತಿ | ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾಧ್ಯಾಯ | ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಅಂಗಗಳು |
ಪರಾಶರಸ್ಮೃತಿ | ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಕರಣ | ಪರಿಷತ್ತಿನ ಹೊಣೆ |
ಭಗವದ್ಗೀತೆ | ಅಷ್ಟಾದಶಾಧ್ಯಾಯ (ಕರ್ಮದ ಐದು ಕಾರಣಗಳು) | ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನ |
ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್; ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ ಶಾಂಕರಭಾಷ್ಯ | ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯ; ತೃತೀಯಾಧ್ಯಾಯದ ಹಾನಿ-ಉಪಾಯನ ಅಧಿಕರಣ | ಫಲಸಂಚಾರದ ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಉದಾಹರಣೆ |
ಕುಲಾರ್ಣವತಂತ್ರ | ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು | ಶಿಷ್ಯಪಾಪ-ಗುರು ತತ್ತ್ವ (ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು) |
ತಂತ್ರಸಮುಚ್ಚಯ, ಶೇಷಸಮುಚ್ಚಯ, ಪ್ರಪಂಚಸಾರ | ಕೇರಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಗಳು | ಛಿದ್ರಪೂರಣ, ಬಾಧಾನಿವಾರಣ ಕ್ರಮದ ರಚನೆ |
ಪ್ರಶ್ನಮಾರ್ಗ | ದೋಷನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು | ದೋಷದ ವರ್ಗೀಕರಣ |
ತತ್ತ್ವಾರ್ಥಸೂತ್ರ (ಉಮಾಸ್ವಾತಿ) | ಷಷ್ಠಾಧ್ಯಾಯ (ಆಸ್ರವ), ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯ (ಬಂಧ), ನವಮಾಧ್ಯಾಯ (ನಿರ್ಜರೆ, ತಪಸ್ಸು) | ಅಷ್ಟಕರ್ಮ, ಕೃತ-ಕಾರಿತ-ಅನುಮತ, ಆಸ್ರವಕಾರಣಗಳು |
ಗೋಮ್ಮಟಸಾರ ಕರ್ಮಕಾಂಡ (ದಿಗಂಬರ); ಶ್ವೇತಾಂಬರ ಕರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು | ಕರಣ ಪ್ರಕರಣಗಳು | ಅಪಕರ್ಷಣ, ಸಂಕ್ರಮಣ, ನಿಕಾಚಿತ |
ಸಮಯಸಾರ (ಕುಂದಕುಂದಾಚಾರ್ಯ) | ಕರ್ತೃ-ಕರ್ಮ ವಿಚಾರ | ಉಪಾದಾನ-ನಿಮಿತ್ತ, ನಿಶ್ಚಯ-ವ್ಯವಹಾರ ನಯ |
ಭೈರವಪದ್ಮಾವತೀಕಲ್ಪ (ಮಲ್ಲಿಷೇಣ) | ಜೈನ ಮಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ | ವ್ಯಂತರ ಬಾಧೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗ |
ಸಂಪ್ರದಾಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳು (ಜಪಸಂಖ್ಯೆ, ಮಂತ್ರಗಳು, ನಿಷೇಧಗಳು) ಕುಲಪರಂಪರೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಅವನ್ನು ಸ್ವಂತ ಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
-ಋಷಿವಾಣಿ
